Wirusy jedna z przyczyn raka szyjki macicy

Edukacyjna ulotka Towarzystwa Onkologicznego

Wirusy jedna z przyczyn raka szyjki macicy

Samo szczepienie nie jest wystarczajaca ochrona

Celem tej ulotki jest poinformowanie kobiet o przyczynach raka szyjki macicy, o wirusie HPV(wirus brodawczaka ludzkiego), szczepieniu przeciwko wirusowi HPV oraz o badaniu cytologicznemu szyjki macicy.

Badanie cytologiczne
Poprzez wymaz komórkowy z szyjki macicy diagnozuje sie raka szyjki macicy w stanie przedrakowym lub w stadium poczatkowym. Ta metoda badawcza uzywana jest w wielu krajach. Badania cytologiczne tutaj w kraju rozpoczely sie w 1964 roku. Badania te dotycza kobiet w wieku od 20-stu do 69 lat. Zaleca sie im regularne badania kontrolne, co dwa lata. Od rozpoczecia badan stopien zachorowan zmalal o 64% i umieralnosc o 83%.
Okolo polowa tych kobiet, u których zdiagnozowano raka szyjki macicy w latach 2001-2006, byla w poczatkowym stadium choroby, gdzie zabieg konizacji byl wystarczajaca metoda leczenia.

Wzrost wykrywalnosci dysplazji
Udowodnione jest, ze choroba rozpoczyna sie niewielkimi zmianami komórek, które z czasem przeksztalcaja sie w róznego rodzaju patologie, które w koncu moga przeksztalcic sie w raka. Tutaj w kraju czestotliwosc wykrywanej dysplazji wzrosla znacznie po roku 1980, glównie wsród mlodych kobiet. Spowodowalo to,  ze granice wieku badanych kobiet obnizono z lat 25 do 20. Przyczyny wzrostu zachorowan przypisuje sie rozwiazlemu zyciu seksualnemu, co równiez powoduje zwiekszona czestotliwosc zakazen chlamydia i brodawczakami narzadów pluciowych.

Czynniki ryzyka
Od dawna wiadomo, ze rak szyjki macicy jest czesciowo powiazany z pozyciem seksualnym. Wiele czynników zostalo wymienionych i jest juz jasne, ze wszystkie one sa powiazane z zarazeniem wirusem, który nazywany jest HPV (wirus brodawczaka ludzkiego). Wirus ten sam w sobie nie wywoluje raka, dolaczaja tutaj tez inne czynniki, jak tez inne choroby weneryczne (np. chlamydia), ilosc partnerów seksualnych oraz palenie.

HPV
Oblicza sie, ze okolo 80% kobiet zaraza sie w pewnym czasie wirusem HPV. Wiekszosc kobiet zaraza sie wkrótce po pierwszym stosunku plciowym i dlatego odsetek zarazonych HPV jest najwyzszy wsród mlodszych kobiet – do 40-stu%. Odsetek ten szybko spada po 30-35 roku zycia i siega równowagi po 45 roku zycia do okolo 5-7%. Rodzaje HPV sa róznorodne, szacuje sie, ze odmian tego wirusa jest wszystkich razem ponad 100. Az do 40 rodzajów tego wirusa mozna odnalezc w zenskich narzadach plciowych. Okolo 15 z nich przyczynia sie do raka szyjki macicy, a pozostale powoduja miedzy innymi dokuczliwe niegrozne brodawki (klykciny konczyste) na meskich i zenskich narzadach plciowych.  
Uwaza sie, ze spadek zachorowan z wiekiem opiera sie na tym, ze system odpornosciowy organizmu u wiekszosci jest w stanie wyprzec wirusa, zanim ten zdazy sie zagniezdzic w organizmie. U tych kobiet, gdzie nie da sie zniszczyc wirusa, laczy sie on z genami komórek w szyjce macicy, pochwie oraz wargach sromowych i moze byc przyczyna raka w tych narzadach. Wirus powoduje najpierw dysplazje, a badanie cytologiczne, w wiekszosci przypadków, pozwala te zmiany wykryc, zanim przeksztalca sie one w raka. Zmiany te zachodza  glównie w dolnej czesci szyjki macicy, dlatego usuwa sie je za pomoca niegroznego zabiegu, nazywanego powszechnie konizacja. Zarazenie wirusem HPV oraz konizacja nie maja zadnego wplywu na pózniejsza mozliwosc zajscia kobiet w ciaze.  

Test na obecnosc wirusa HPV
Za pomoca specjalnego testu mozna zdiagnozowac kobiety, które zarazily sie w ostatnim czasie wirusem HPV. Badania wykazuja, ze kobiety, które sa zarazone wirusem rok lub dluzej, sa bardziej narazone na rozwiniecie sie dysplazji. Ze wzgledu na wysoka frekwencje zarazonych HPV, testy te sa glównie uzywane równolegle z obowiazkowymi badaniami cytologicznymi, dla zdiagnozowania tych kobiet, które powinny poddac sie dokladniejszym badaniom.  
Komisji Sluzby Zdrowia przedstawiono, aby tego rodzaju test zostal wprowadzony w kraju obowiazkowo, przy badaniach onkologicznych.

Szczepienie - HPV  
Udalo sie wynalezc szczepionke przeciwko wirusowi HPV. Ilosc typów tego wirusa ogranicza dzialanie szczepienia, gdzie zaszczepione ciala dzialaja przeciwko jakims z typów tego wirusa, a nie maja zadnego wplywu na pozostale. Obecnie dostepna jest na rynku szczepionka przeciwko dwóm szczepom tego wirusa (16 i 18), które przyczyniaja sie do okolo 60-70% przypadków raka szyjki macicy oraz okolo 40% powaznej dysplazji.

Skutecznosc szczepienia HPV
Skutecznosc szczepionki jest najwyzsza posród dziewczat, które nie rozpoczely jeszcze wspólzycia plciowego. Dla tych dziewczat, które zarazily sie juz wirusem – szczep 16 i 18, szczepienie nie da zadnego rezultatu. Dlatego tez rzecza oczywista jest, ze badanie cytologiczne bedzie nadal waznym elementem profilaktyki przeciwko tej chorobie.


Przyszlosc
Z powstaniem szczepionek przeciwko wirusowi HPV mozna liczyc, ze wykrywanie raka szyjki macicy w przyszlosci rozwinie sie w nastepujacym kierunku: cytologia bedzie nadal wazna, lecz test na obecnosc wirusa HPV odciazy kontrole tych kobiet, które maja powtarzajaca sie niewielka dysplazje oraz ulatwi kontrole nad kobietami, które przeszly zabieg konizacji. Pracuje sie nad uzytecznoscia testu na obecnosc wirusa HPV, by zweryfikowac czy kobieta okolo 40-tego roku zycia, u której wyniki cytologii byly do tej pory prawidlowe, nie jest zarazona wirusem HPV. Kobieta z tej grupy wiekowej, u której oba wyniki (cytologia i test na obecnosc wirusa HPV) sa prawidlowe, nie musi stawiac sie ponownie na badania kontrolne przed uplywem 4-5 lat. Równie dobrze moze ona zaprzestac kontroli po 60-65 roku zycia, pod warunkiem, ze jej zachowania seksualne nie ulegly zmianie.


Udzial mlodszych kobiet
Rosnaca frekwencja wirusa HPV wsród mlodszych kobiet potwierdza waznosc tego, ze powinny one zglaszac sie regularnie na badania cytologiczne, tak by wykryc wstepna faze choroby, poddac ja leczeniu, zanim przeksztalci sie ona w raka. Badania tu w kraju udowodnily, ze pomiedzy mlodszymi kobietami rozwój choroby wydaje sie byc szybki. Rak we wczesnym stadium moze zostac wykryty przez badanie cytologiczne przed uplywem 3 lat od ostatnich prawidlowych wyników cytologii. Niepokojace jest to, ze przez ostatnie lata frekwencja mlodszych kobiet w badaniach cytologicznych zmiejszyla sie i ich udzial w badaniach jest najnizszy w najmlodszej grupie wiekowej (20-24 lata). Przyczyna jest niewatpliwie fakt, ze mlodsze kobiety nie zdaja sobie sprawy z powagi tego badania i nie zglaszaja sie na to badanie ani do lekarzy domowych, ginekologów badz do Centrum Wykrywania Raka Towarzystwa Onkologicznego, przy ulicy Skógarhlið w Reykjawiku.  

Znaczenie srodków zapobiegawczych
Wzrastajaca czestotliwosc dysplazji oraz malejacy udzial w badaniach mlodszych kobiet jest niepokojacym zjawiskiem. Spowodowalo to nacisk na edukacje dotyczaca  przyczyn oraz skutków tej choroby, dzialania szczepionki przeciw wirusowi HPV oraz waznosci badania cytologicznego.  

Tlumaczenie: Barbara Brzezinska 20.2.2010