Hátíðarfundur í tilefni af 60 ára afmæli Krabbameinsfélags Íslands var haldinn í dag, 27. júní 2011. Þar flutti Sigríður Snæbjörnsdóttir, formaður stjórnar Krabbameinsfélags Íslands m.a. ávarp þar sem farið var stuttlega yfir sögu Krabbameinsfélags Íslands.

Fyrirlestur sem vestur-íslenski læknirinn Th. Thorláksson hélt á vegum Læknafélags Íslands í ágúst 1948 virðist hafa ýtt undir áform manna um að huga að krabbameinsvörnum hér á landi. Læknirinn, sem hét Þorbjörn að fornafni og var ættaður úr Þingeyjarsýslu, ræddi bæði um krabbamein í ristli og almennt um hvernig barist var gegn sjúkdómnum vestanhafs.

Haustið 1948 lagði Alfreð Gíslason læknir fram tilllögu á fundi Læknafélags Reykjavíkur um skipun nefndar til að kanna hvort ekki væri tímabært að stofna félag til sérstakrar baráttu gegn krabbameini hér á landi, en þá höfðu verið stofnuð krabbameinsfélög í hinum norrænu löndunum og víðar. Í febrúar 1949 var boðað til fundar til að ræða um stofnun „félags sem á að hafa það mark og mið að hefja markvissa baráttu við krabbameinið,“ eins og það var orðað. 

Á fundinum sagði Niels Dungal prófessor að ástandið í sjúkrahúsmálum þjóðarinnar væri óviðunandi, árlegar rannsóknir á krabbameini væru nauðsynlegar og aðstoða þyrfti lækna til að læra nýjar aðferðir í meðferð á krabbameinssjúklingum. Niels hvatti til þess að stofnað yrði félag til baráttu við krabbameinið og sagðist gera sér sérstaklega miklar vonir um þátttöku kvenna í slíkum samtökum. Alfreð sagði á fundinum að læknar þyrftu að hafa samvinnu um þessi mál og „fá aðstoð allra hugsandi manna í þessari baráttu við vonleysi, bölsýni og uppgjöf“.

Stofnfundur Krabbameinsfélags Reykjavíkur var haldinn þriðjudaginn 8. mars 1949 í Hátíðarsal Háskólans. Í fundargerð sagði: „Var fyrst talað um að stofna eitt félag fyrir allt landið, en horfið var frá því ráði og verður reynt að stofna sérstök félög víðsvegar um landið, sem síðan geta myndað með sér samband – Krabbameinsfélag Íslands.“ Niels var kosinn formaður og Alfreð varaformaður. Athyglisvert er að sjá að strax eftir stofnun félagsins nota blöðin nota nafnið Krabbameinsfélagið um hið nýja félag.

Aðeins var liðinn einn mánuður frá því að fyrsta krabbameinsfélagið var stofnað þegar boðað var til fundar í Hafnarfirði 10. apríl 1949 til að stofna slíkt félag þar og síðar í sama mánuði var stofnað krabbameinsfélag í Vestmannaeyjum.

Á aðalfundum Krabbameinsfélags Reykjavíkur og Krabbameinsfélags Hafnarfjarðar í mars 1951 var samþykkt að vinna að því „að stofna landssamband krabbameinsfélaga“. Þriðja félagið, Krabbavörn í Vestmannaeyjum, kom einnig að því máli og fulltrúar frá þessum félögum komu á stofnfund Krabbameinsfélags Íslands sem haldinn var miðvikudaginn 27. júní 1951 í húsi Rannsóknastofu Háskólans við Barónsstíg. Á stofnfundinum voru sjö manns, fjórir karlar og þrjár konur. Þar voru lög félagsins samþykkt og kosin stjórn. Níels Dungal varð formaður og gegndi því embætti þar til hann lést árið 1965.

Krabbameinsfélög voru stofnuð á Akureyri 1952, á Suðurnesjum 1953 og síðan annars staðar á landinu, flest á árunum frá 1966 til 1971 í tengslum við skipulagningu krabbameinsleitar á landsbyggðinni. Síðan hafa bæst við stuðningsfélög sjúklinga, það fyrsta var stofnað 1979. 

Á aðalfundinum í vor rifjaði ég upp að í kjölfar 30 ára afmælisins var efnt til hins mikla þjóðarátaks sem nægði til að festa kaup á húsnæðinu hér í Skógarhlíð.  Á 35 ára afmælinu var Vigdís Finnbogadóttir forseti kosin í Heiðursráð Krabbameinsfélagsins, fyrst allra, og jafnframt verndari félagsins. Í tilefni af 40 ára afmælinu, árið 1991, voru keyptar fyrstu íbúðirnar í Reykjavík fyrir krabbameinssjúklinga og aðstandendur þeirra. Þetta eru dæmi um nokkra áfanga á afmælisárum. 

Í ár höfum við lagt áherslu á að gerð verði krabbameinsáætlun fyrir Íslands. Velferðarráðherra hefur tekið undir tillögu okkar og nú í sumar er unnið að undirbúningi verksins í ráðuneytinu. Þetta er mikið nauðsynjaverk. Slík stefnumörkun á að tryggja þá góðu þjónustu sem hefur verið í boði og hjálpa okkur sem þjóð að gera enn betur. Við stefnum sífellt hærra og sættum okkur ekki við annað en að vera í fararbroddi í heiminum.

 

Málefnin hafa að miklu leyti verið þau sömu í gegnum tíðina, fræðsla og forvarnir, skipuleg leit, auknar rannsóknir,  framfarir í meðferð og stuðningur við sjúklinga. Við höfum náð árangri á heimsmælikvarða í leitarstarfinu og Krabbameinsskráin er ein sú vandaðasta sem til er. Þá er árangur okkar Íslendinga í tóbaksvörnum öðrum þjóðum til fyrirmyndar. Sífellt meiri áhersla er lögð á málefni sjúklinga og aðstandenda og okkur hefur tekist að breyta viðhorfinu til krabbameins. 

Félagsmenn í aðildarfélögum Krabbameinsfélags Íslands eru nú á tíunda þúsund og starfsemin fjölþætt. Starf aðildarfélaganna og landssamtakanna hefur verið að eflast mikið á síðustu áratugum. 

Enda þótt sextíu ár séu liðin frá stofnun Krabbameinsfélags Íslands er tilgangurinn sá sami og þá var tilgreindur í félagslögunum: Að styðja í hvívetna baráttuna gegn krabbameini. Við stöndum í mikilli þakkarskuld við stofnendurna og alla þá sem gerðu félagið að því sem það er í dag. 

Krabbameinsfélag Íslands hefur átt mikilli velgengni að fagna undanfarna áratugi. Mikilvægast er þó það traust sem þjóðin hefur sýnt okkur. Undir því ætlum við að rísa áfram. Minnumst þess sem Ólafur Ragnar Grímsson forseti Íslands sagði í móttöku á Bessastöðum í maí að það væri erfitt að hugsa sér íslenskt þjóðfélag án Krabbameinsfélagsins.